|
Życiorys
Maria Grzegorzewska urodziła się 18 kwietnia 1888 r. we wsi Wołucza blisko Rawy Mazowieckiej. Jej rodzicami byli Adolf i Felicja z Bohdanowiczów Grzegorzewscy, którzy w tamtym czasie dzierżawili majątek Wołcza. Rodzina była liczna, mocno powiązana więzami przyjaźni. Rodzice dawali dzieciom dobry przykład pracowitości, odpowiedzialności, patriotyzmu i zapewne religijności. W owym czasie młode dziewczęta oddawano na pensję, zatem i młoda Maria najpierw znalazła się na pensji pani Kotwickiej, a później przeniosła się do prywatnej szkoły żeńskiej Pauliny Hewelke w Warszawie, którą ukończyła w 1907 roku. Studiowała nauki przyrodnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim, pedagogikę w Brukseli, w Międzynarodowym Fakultecie Pedagogicznym kierowanym przez Józefę Joteyko, i psychologię na Sorbonie, gdzie w 1916 r. uzyskała tytuł doktora filozofii. W Paryżu również podjęła ważną życiową decyzję - postanowiła poświęcić się pracy nad osobami upośledzonymi. Ujęła to potem w słowach: "Wyrównanie krzywd upośledzonych i niedostosowanych stało się nakazem mego życia." Po powrocie do Polski (1919 r.) pracowała w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w charakterze referenta do spraw szkolnictwa specjalnego. Maria Grzegorzewska tworzyła podstawy pedagogiki specjalnego jako gałęzi nauk pedagogicznych. W 1922 r. zorganizowała Instytut Pedagogiki Specjalnej w Warszawie i odtąd zajmowała się działalnością naukową z zakresu pedagogiki specjalnej, a także kształceniem nauczycieli. W latach 1930-1935 kierowała Państwowym Instytutem Nauczycielskim. W latach trzydziestych w polityce państwowej pojawiły się tendencje faszystowskie. Maria Grzegorzewska zostaje odwołana ze stanowiska dyrektorki Instytutu za tzw. działalność rozkładową. Wraz z nią z PIN odeszli m.in. Korczak, Elzenberg, Suchodolski, Zawieyski. W czasie okupacji, jako nauczycielka szkoły specjalnej, prowadziła tajne nauczanie. Pod pseudonimem Narcyza prowadziła działalność konspiracyjną w Armii Krajowej. Brała udział w Powstaniu Warszawskim. W sierpniu 1944 r. trafiła do obozu w Pruszkowie, skąd po krótkim pobycie udało się jej uciec. Po zakończeniu wojny kontynuowała działalność w Państwowym Instytucie Pedagogiki Specjalnej, dając swoim studentom nie tylko wiedzę zawodową, ale i wzbogacała ich kulturę, ukazywała wartości i charakter służby społecznej.
Poza pracą dydaktyczną Grzegorzewska prowadziła działalność naukową i publicystyczną. Opracowała oryginalną metodę nauczania, która nosi nazwę "metody ośrodków pracy" i z kilkoma zmianami jest powszechnie stosowana w szkolnictwie specjalnym. Maria Grzegorzewska jako pierwsza w Polsce podjęła systematyczne badania nad zagadnieniami pedagogiki niepełnosprawnych, stworzyła jej podstawy. Wychodząc z założenia, że człowiek jest psychofizyczną jednością, wysunęła tezę całościowego ujęcia odchyleń od normy; rozwijała zagadnienia kompensacji w rewalidacji niepełnosprawnych (teoria dynamicznych układów strukturalnych). Szczególnie interesowały ją zagadnienia związane z tyflopedagogiką i tyflopsychologią, a także zagadnieniami pracy z osobami głuchoniewidomymi (głuchociemnymi), była m.in. naukową opiekunką rewalidacji głuchoniewidomej Krystyny Hryszkiewicz. Interesowała się problemami wszystkich subdyscyplin pedagogiki specjalnej. Wyniki tych prac znalazły uogólnienie w pierwszych polskich próbach pełnego wykładu na temat teorii i praktyki pracy z niepełnosprawnymi (Szkolnictwo specjalne, w: Encyklopedia wychowania, 1938 oraz Pedagogika lecznicza. Skrypt wykładów, 1952/1953). W latach 1958-1960 była profesorem w Katedrze Pedagogiki Specjalnej UW, pierwszej uniwersyteckiej katedrze pedagogiki specjalnej w Polsce, powołanej dla Niej ad persona.
Osiągnięcia Marii Grzegorzewskiej w zakresie pedagogiki specjalnej są nie do przecenienia. Była pierwszą osobą w Polsce, która profesjonalnie zajęła się tą problematyką, uzyskując sukcesy zarówno w pracach teoretycznych, jak i praktycznych. Od 1924 r. aż do ostatnich dni swego życia redagowała czasopismo "Szkoła Specjalna". Za najistotniejsze swoje osiągnięcia uważała prace związane z kształceniem nauczycieli. Pracę nauczyciela - wychowawcy w szkole specjalnej traktowała jako pracę o szczególnej wartości. W Listach do młodego nauczyciela napisała: "Czy rozumiesz głębię słowa nauczyciel? Słowa, które kryje w sobie treść potrzeb życia ludzkiego". Przedstawiła w nich sylwetkę nauczyciela - dobrego Człowieka, bogatego wewnętrznie, osoby obdarzonej charyzmatem, zdolnościami empatycznymi, umiejętnością "współbrzmienia" ze swoimi podopiecznymi. O ile teoretyczne osiągnięcia Grzegorzewskiej mają już dzisiaj - co zrozumiałe - w dużej części wartość historyczną, to Jej przemyślenia na temat "nauczyciela doskonałego" są nadal aktualne. Wynika to z faktu, że Grzegorzewska sama była osobowością charyzmatyczną, wzorcem etycznym dla wielu ludzi.
Podmiotem jej prac, trosk i starań były przede wszystkim dzieci niepełnosprawne, kalekie, upośledzone umysłowo, dla nich żądała uczestnictwa we wszystkim co ludzkie. Uporczywie i bezkompromisowo walczyła o pełne prawo do nauki, do pracy, a przede wszystkim do szacunku. Przekonywała, że kalectwo nie pomniejsza wartości i godności człowieka. Dominującym motywem Jej działalności i dewizą życia było hasło: "Nie ma kaleki - jest człowiek." Pozostawiła po sobie bogatą spuściznę naukową. Jej bibliografia liczy 151 pozycji. Główne jej publikacje to: Psychologia niewidomych, Listy do młodego nauczyciela, Pedagogika lecznicza. Skrypt wykładów, Głuchociemni, Psychologia niewidomych, Analiza zjawiska kompensacji u głuchych i niewidomych i wiele innych.
Zmarła w nocy z 6 na 7 maja 1967 r. Pochowano ją w Alei Zasłużonych na warszawskich Powązkach. Była osobowością charyzmatyczną, wzorcem etycznym dla wielu ludzi. Jej nazwisko na zawsze stało się synonimem pomocy i opieki niesionej osobom niepełnosprawnym. Jej imieniem nazwano wiele placówek szkolnictwa specjalnego, m.in. jej imieniem nazwano również naszą szkołę.
|
